درباره آذر نفیسی

استاد ایرانیتبار دانشگاه واشنگتن و نویسنده رمان پرفروش «لولیتاخوانی در تهران» از حکم ضدمهاجرت رئیس جمهور آمریکا میگوید و یادآوری میکند که آثار داستانی برای درک اخبار و واقعیتهای جهان منابعی گریزناپذیر اند؛ به گمان نفیسی، ادبیات درعین حال میتواند معرف شکلی از مقاومت باشد.

آذر نفیسی

آذر نفیسی نویسنده شصت و یک ساله ایرانی-آمریکایی استاد ادبیات در دانشگاه جانز هاپکینز واشنگتن است. نویسنده رمان پرفروش جهانی «لولیتاخوانی در تهران» در سال ۲۰۰۳، در کتاب تازهاش «جمهوری تخیل» به دموکراسی آمریکایی میپردازد. تجربه نفیسی از رژیم ایران او را به ویژه نسبت به گرایشهای استبدادی ساکن جدید کاخ سفید حساس کرده است. آذر نفیسی که از حکم ضدمهاجرت رئیس جمهور آمریکا حیرتزده شده است، به طوری خستگیناپذیر از ادبیات برای فهم واقعیت وام میگیرد، آنچه از دید او گنجینه پایانناپذیری برای اثرگذاری بر جهان است. تلهراما به بهانه حکم جدید ترامپ و انتشار «جمهوری تخیل» با این نویسنده مصاحبه کرده است، که ترجمه آن را در زیر میخوانید.

آزمون دموکراسی

■ شما در سال ۱۹۹۷ ایران را به مقصد آمریکا ترک کردید. در دسامبر ۲۰۰۸ شهروند آمریکا شدید. واکنشتان نسیت به اعلام ممنوعیت مهاجرت افراد دارای تابعیت هفت کشور مسلمان (سوریه، عراق، یمن، سومالی، سودان، لیبی و ایران) به دستور دونالد ترامپ چیست؟

چند روز پیش از آن، دونالد ترامپ به حقوق زنان حمله کرده بود (با ممنوعیت بودجه سازمانهای غیردولتی سقط جنین). ما منتظر تصمیمهای بدتر او بودیم. وقتی تصمیمش را درباره مهاجرت شنیدم، به مهاجران فکر کردم. اینجا و آنجا. این مشکلات را باهم زیستن خیلی سخت است. اگر ممنوعیت تصویب شود، آمریکا دیگر همان که بوده نخواهد ماند. از رودخانهای عمیق که در حال جریان است ممکن است به آبی مانده و راکد بدل شود. مهاجران با تاریکیهای خود از راه میرسند و هیچ وقت مورد استقبال قرار نمیگیرند؛ اما امید بزرگی را به از نو بنا کردن یک زندگی در کشوری جدید با خود به همراه میآورند. آنها نگاهی نو و ایدههایی جدید دارند. منع ورودشان به محروم کردن خود از این خون نو موجب میشود، به از دست دادن خون. بدون کمکهای آلبرت انیشتین، هانا آرنت و تئودور آدورنو، آمریکا چه میبود؟…

■ آیا تجربه زیستن در ایران شما را برای این موقعیت آماده کرده بود؟

اول از همه، علاقه دارم اشاره کنم که بر خلاف آنچه آقای ترامپ فکر میکند، مسلمانان یک گروه واحد یکپارچه نیستند. من ایران را ترک کردم، چون قربانی تحمیل قوانین شرعی رژیم بودم. از ایران خارج شدم تا آزادی انتخاب داشته باشم. مثلاً در مورد این که روسری بر سر بگذارم یا نه. حالا سرنوشت مرا به اینجا کشانده که امروز در واشنگتن نیز به خیابان بیایم، همانطور که دیروز در تهران به خیابان آمده بودم (میخندد). زندگی تحت سرکوب در ایران مرا به طرزی خاص نسبت به مسئله دموکراسی حساس کرده است. رمان «لولیتاخوانی در تهران» را با نقل قولی از سال بلو تمام کردم که میگوید آنها که از آزمون هولوکاست نجات یافتند، باید بیاموزند که از آزمون آزادی نیز جان به در برند. چون آزادی را خدا به ما عطا نکرده است. این واقعیتی است که شهروندان اغلب فراموش میکنند.

شخصیت اصلی رمان «مرد مطمئن» هرمان ملویل یکی از وجوه اصلی شخصیت دونالد ترامپ را در ذهن من تداعی میکند: توخالی بودن. ترامپ ستون فقرات ندارد. او به یک افراطی مافوق راست ناسیونالیست بدل شده، اما میتوانست یک د مو کرات باشداذر نفیسی که دکترایش را در رشته ادبیات انگلیسی از امزیکا دزیافت کرده است در پایان تحصیلات دز خارج از کشور به ایزان بازگشت واز سال ۱۳۶۱ با نوشتن نقد رمان و شعر با مطبو عات به همکاری پرداخت ودر این رشته به موفقیت زیادی رسید از او گفتار هاپی به نام (آن دنیای دیگر) تاملی در آثار ولادیمیر نابوکف وپژ وهشی در زمینه روایت و همبستگی آن با آغازدوره تجدددر ایران به چاپ رسیده است اذر نفیسی مقالات زیاد و جالبی در نقد و بر رسی بوفکور صادق هدایت وسنگ صبور صادق چوبک و شعر فروغ فرخ زاد نوشته است